Migren ve Baş Ağrıları
Migren ve baş ağrıları, kişinin günlük yaşamını, çalışma kapasitesini, uyku düzenini ve hareket konforunu etkileyebilen yaygın şikâyetlerdir. Baş ağrılarının ortaya çıkmasında farklı faktörler rol oynayabileceğinden, fizyoterapi yaklaşımında kişinin mevcut hareket özellikleri, kas-iskelet sistemi fonksiyonları ve günlük yaşam alışkanlıkları bütüncül bir şekilde değerlendirilebilir.
Baş, boyun ve gövde birbirinden bağımsız hareket eden yapılar değildir. Özellikle üst servikal bölge, kafa tabanı, omuz kuşağı ve gövde arasındaki hareket ilişkileri; başın pozisyonunun korunması ve günlük hareketler sırasında yüklerin dağıtılması açısından önem taşır. Bu bölgelerdeki eklem hareketliliği, kasların çalışma biçimi ve yumuşak dokuların hareket kapasitesi baş-boyun fonksiyonlarının bir parçası olarak ele alınabilir.
Boyun çevresindeki derin kaslar ile başın pozisyonunu kontrol eden kasların koordinasyonu, uzun süreli oturma, bilgisayar kullanımı, telefon kullanımı veya tekrarlayan günlük aktiviteler sırasında değişebilir. Başın öne doğru taşındığı veya omuz kuşağının uzun süre sabit kaldığı durumlarda boyun ve üst sırt bölgesindeki kasların çalışma yükü değişebilir. Bu nedenle baş ağrısı ile birlikte boyun hareketlerinde kısıtlılık, kaslarda gerginlik veya hareket sırasında ortaya çıkan farklılıklar fizyoterapötik değerlendirme içerisinde dikkate alınabilir.
Kafa tabanı, üst servikal bölge ve çene eklemi arasında da fonksiyonel bir hareket ilişkisi bulunur. Çiğneme, konuşma, yutkunma ve baş hareketleri sırasında bu yapıların birbirleriyle koordinasyonu devam eder. Çene çevresindeki kasların aşırı kullanımı, diş sıkma alışkanlığı veya çene hareketlerindeki değişiklikler bazı kişilerde baş-boyun bölgesindeki kas yüklenme biçimleriyle birlikte değerlendirilebilir.
Omuz kuşağı ve üst sırt bölgesi de baş-boyun fonksiyonlarıyla bağlantılıdır. Skapulanın hareketi, torakal omurganın mobilitesi ve boyun çevresindeki kasların koordinasyonu; başın ve üst ekstremitelerin hareketleri sırasında birlikte çalışır. Bu nedenle baş ağrısı şikâyeti bulunan kişilerde yalnızca baş ve boyun bölgesi değil, gerektiğinde omuz kuşağı, torakal omurga ve gövdenin hareket özellikleri de değerlendirmeye dahil edilebilir.
Solunum biçimi de baş-boyun ve gövde hareketleriyle birlikte ele alınabilecek faktörlerden biridir. Diyafram, göğüs kafesi, karın duvarı ve boyun çevresindeki yardımcı solunum kasları solunum sırasında koordineli şekilde çalışır. Solunum sırasında boyun ve omuz çevresindeki kasların gereğinden fazla devreye girdiği hareket stratejileri, kişinin genel postür ve hareket kontrolü içerisinde değerlendirilebilir.
Vücuttaki fasya, kaslar ve bağ dokuları birbirinden tamamen bağımsız yapılar değildir. Kafa tabanından boyun ve göğüs bölgesine, omuz kuşağından gövdeye kadar devam eden yumuşak doku ve hareket ilişkileri, kişinin duruş ve hareket stratejilerinin bir parçasıdır. Bu nedenle baş ağrısı ile ilişkili fizyoterapi yaklaşımında gerektiğinde yalnızca ağrının hissedildiği bölgeye değil, bu bölgeyle fonksiyonel olarak ilişkili alanlara da bakılabilir.
Fizyoterapi sürecinde kişinin baş ve boyun hareketliliği, üst servikal bölgenin fonksiyonu, omuz kuşağı hareketleri, torakal omurga mobilitesi, çene hareketleri, kas koordinasyonu ve postüral kontrolü kişinin ihtiyaçlarına göre değerlendirilebilir. Uygulamalar ise elde edilen bulgulara ve kişinin günlük yaşam gereksinimlerine göre manuel uygulamalar, hareket egzersizleri, mobilizasyon, kas kontrolü çalışmaları, postür ve ergonomi düzenlemeleri ile desteklenebilir.
Egzersiz programı kişinin mevcut kapasitesine göre düzenlenerek boyun ve gövde kontrolünün geliştirilmesi, omuz kuşağının hareket kapasitesinin artırılması, günlük yaşam sırasında daha dengeli hareket stratejilerinin oluşturulması ve kişinin fiziksel aktiviteye katılımının desteklenmesine yönelik planlanabilir.
