Çene Eklemi Problemleri
Çene eklemi; konuşma, çiğneme, yutkunma ve yüz bölgesinin günlük hareketleri sırasında sürekli çalışan, baş ve boyun bölgesiyle yakın fonksiyonel ilişki içerisinde bulunan bir eklemdir.
Çene hareketlerinin sağlıklı şekilde gerçekleşebilmesi yalnızca çene ekleminin kendisine bağlı değildir. Çiğneme kasları, dil ve ağız çevresi kasları, boyun kasları, başın pozisyonu, omuz kuşağı ve gövdenin genel hareket organizasyonu çene hareketleriyle birlikte değerlendirilmesi gereken yapılardır.
Bu nedenle çene bölgesindeki fonksiyonel sorunlara yaklaşımımızda yalnızca çenenin bulunduğu bölgeye odaklanmak yerine, baş–boyun–çene–omuz kuşağı ve gövde arasındaki hareket ilişkilerini bütün olarak ele alıyoruz.
Çene ile boyun arasında güçlü bir fonksiyonel bağlantı bulunur. Başın öne veya geriye doğru pozisyonlanması, boyun omurgasının hareket özellikleri ve boyun çevresindeki kasların çalışma biçimi çene hareketlerinin organizasyonunu etkileyebilir. Özellikle uzun süre bilgisayar veya telefon kullanımı, masa başında çalışma ve tekrarlayan postüral alışkanlıklar; baş ve boyun bölgesinin pozisyonunu değiştirebilir. Bu değişiklikler çene hareketleri sırasında çevre kasların çalışma biçimiyle birlikte değerlendirilebilir. Bu nedenle çene eklemini değerlendirirken başın pozisyonu, boyun hareketliliği, üst gövde ve omuz kuşağının hareket organizasyonu da dikkate alınır.
Başın vücut üzerindeki dengeli konumu, yalnızca boyun bölgesiyle değil, omuz kuşağının pozisyonu ve gövdenin genel organizasyonuyla da ilişkilidir.
Kürek kemiğinin hareketi, omuz kuşağındaki kasların koordinasyonu ve gövdenin postüral kontrolü; başın pozisyonunu dolaylı olarak etkileyebilir. Bu nedenle bazı kişilerde çene bölgesindeki hareket özellikleri değerlendirilirken omuz kuşağı ve üst gövde de değerlendirme içerisine alınabilir.
Buradaki amaç herhangi bir bölgeyi diğerinin nedeni olarak göstermek değil; vücudun farklı bölgelerinin hareket sırasında nasıl birlikte çalıştığını anlamaktır.
Çene çevresindeki dokular, yüz, boyun ve gövde boyunca devam eden bağ dokusu ve fasiyal sistemin bir parçasıdır. Fasya ve yumuşak dokuların hareket özellikleri, dokular arasındaki gerilim dağılımı ve kasların koordinasyonu hareketin kalitesinde rol oynayabilir.
Bu nedenle değerlendirme sırasında yalnızca eklem hareketi değil, çevre yumuşak dokuların hareket özellikleri ve kasların birbiriyle koordinasyonu da göz önünde bulundurulabilir.
Çene bölgesinde farklı hareket ve fonksiyon şikâyetleri görülebilir. Fizyoterapötik değerlendirme kapsamında kişinin şikâyetleri ve günlük yaşam fonksiyonları doğrultusunda;
- Çene hareketleri sırasında ağrı veya rahatsızlık hissi,
- Ağzı açma ve kapamada hareket kısıtlılığı,
- Çene hareketleri sırasında ses oluşması,
- Çenede takılma veya hareket sırasında zorlanma hissi,
- Çiğneme sırasında yorulma veya rahatsızlık,
- Çene çevresindeki kaslarda gerginlik,
- Yüz, baş ve boyun bölgesinde eşlik eden kas-iskelet sistemi şikâyetleri
değerlendirilebilir.
Çene bölgesine yönelik değerlendirmede çenenin hareket özellikleri ile birlikte çevresindeki fonksiyonel bağlantılar ele alınır.
Değerlendirme kapsamında;
- Çenenin açılma ve kapanma hareketleri,
- Çene hareketlerinin yönü ve koordinasyonu,
- Çiğneme sırasında oluşan hareket paternleri,
- Çene çevresindeki kasların aktivasyonu,
- Baş ve boyun pozisyonu,
- Boyun omurgasının hareketleri,
- Omuz kuşağının hareket organizasyonu,
- Gövde ve postüral kontrol,
- Solunum ve gövde stabilizasyonu,
- Günlük yaşam ve çalışma sırasında kullanılan postürler
kişinin ihtiyaçlarına göre değerlendirilebilir.
Çene eklemi problemlerine yaklaşımımızda çeneyi vücudun geri kalanından bağımsız bir yapı olarak ele almıyoruz. Çene–baş–boyun–omuz kuşağı–omurga–gövde arasındaki hareket ve fonksiyon ilişkilerini değerlendirerek, kişinin mevcut hareket paternini ve fonksiyonel ihtiyaçlarını anlamaya çalışıyoruz.
Gerektiğinde çene bölgesinin yanı sıra boyun, göğüs kafesi, omuz kuşağı ve gövde üzerinde yapılan değerlendirmeler; hareket sisteminin bir bütün olarak ele alınmasına yardımcı olur.
Değerlendirme sonucunda kişinin ihtiyaçlarına göre kişiye özel bir fizyoterapi ve rehabilitasyon programı oluşturulabilir.
Program içerisinde kişinin durumuna uygun olarak;
- Çene hareketlerinin koordinasyonuna yönelik çalışmalar,
- Çiğneme kaslarının fonksiyonuna yönelik egzersizler,
- Boyun ve üst gövde hareketlerinin desteklenmesi,
- Postür ve hareket farkındalığı çalışmaları,
- Kas ve yumuşak dokuların hareket özelliklerini destekleyen uygulamalar,
- Solunum ve gövde stabilizasyonu çalışmaları,
- Günlük yaşam ve çalışma alışkanlıklarına yönelik öneriler
yer alabilir.
Amacımız yalnızca çene bölgesindeki hareketi ele almak değil; çenenin baş, boyun, omuz kuşağı ve gövde ile birlikte oluşturduğu fonksiyonel hareket sistemini değerlendirmektir.
